Cách chơi cờ tướng
Cờ tướng là trò hai người, chơi để vây bắt Tướng của bên kia. Nếu bạn từng chơi cờ vua thì phần lớn phản xạ vẫn dùng được, và có chừng bốn chỗ sẽ làm bạn vấp — trang này viết để cả hai nhóm đều không phải đoán.
Chừng mười phút là đủ để chơi một ván thật. Đọc hết trang này, rồi mở một bàn cờ và gửi liên kết cho ai đó.
Bạn đang cố làm gì
Thắng bằng cách chiếu bí Tướng đối phương — đánh vào Tướng sao cho họ không còn nước nào thoát. Không có chỉ tiêu ăn quân, không có cuộc đua phong cấp, không có đồng hồ nào bắt buộc phải thắng. Vây được Tướng là xong ván.
Bạn cũng thắng nếu đối phương không còn nước đi hợp lệ nào, kể cả khi Tướng của họ không bị đánh. Nhớ điều này: ở cờ vua thì đó là hòa.
Bày quân
Quân đặt ở giao điểm của các đường kẻ chứ không phải trong ô — nên lưới chín nhân mười chứa được chín mươi điểm. Mỗi bên bắt đầu với mười sáu quân, ở hàng cuối và phía trước hàng đó.
- Đặt Tướng vào điểm giữa hàng cuối của bạn, bên trong cung đã vẽ sẵn, mỗi bên Tướng một quân Sĩ.
- Ngoài hai Sĩ là hai quân Tượng, rồi hai quân Mã, rồi hai quân Xe ở hai góc.
- Đặt hai quân Pháo ở hàng thứ ba, ngay trước hai Mã.
- Đặt năm quân Tốt ở hàng thứ tư, cách một điểm lại một quân, bắt đầu từ mép bàn.
- Đỏ đi trước. Nếu bạn chơi ngay ở đây thì bàn cờ đã bày sẵn cho bạn rồi.
Học các quân theo thứ tự này
Đừng cố thuộc cả bảy quân một lúc. Ba quân thì bạn đã biết rồi, và bốn quân còn lại mới là chỗ ván cờ thật sự diễn ra.
- Xe — đúng như quân Xe cờ vua. Đi bao xa tuỳ ý trên một đường thẳng. Không có gì phải học, và đó là quân mạnh nhất của bạn.
- Tốt — một bước về phía trước, không có nước đi đôi, không ăn chéo, không phong cấp. Qua sông rồi thì đi ngang được.
- Mã — quân Mã không nhảy qua quân. Một quân đứng ngay cạnh nó sẽ chặn hai nước phải đi xuyên qua đó.
- Pháo — đi như Xe, nhưng muốn ăn quân thì phải nhảy qua đúng một quân rồi ăn quân đầu tiên ở phía bên kia. Chính quân này làm cờ tướng thành một trò riêng.
- Tướng, Sĩ, Tượng — ba quân giữ nhà. Hai quân đầu không bao giờ rời cung chín điểm; Tượng không bao giờ qua sông.
Mỗi quân có một mục riêng kèm hình bàn cờ ở luật chơi — kể cả hai điều luật về cản quân, vốn nhìn hình thì dễ hơn đọc chữ nhiều.
Bốn điều làm người chơi cờ vua vấp
| Ở cờ vua | Ở cờ tướng |
|---|---|
| Hết nước đi là hòa | Hết nước đi là thua |
| Chiếu mãi thì hòa | Chiếu mãi là thua |
| Mã nhảy qua quân | Mã bị cản chân |
| Tốt phong cấp | Tốt không bao giờ phong cấp |
Còn điều thứ năm, và cờ vua hoàn toàn không có: hai Tướng không bao giờ được đối mặt nhau trên một đường dọc mà giữa chúng không có gì. Quân đứng chen giữa hai Tướng thường không đi đâu được cả.
Mấy nước đi đầu tiên
Bạn không cần lý thuyết khai cuộc để bắt đầu, nhưng cần một kế hoạch, và gần như ván hay nào cũng theo đúng ba việc sau.
- Đưa Xe ra. Mỗi quân Xe đáng khoảng hai con Mã, và bên nào ra Xe trước thường là bên chọn chỗ đánh nhau.
- Đưa một quân Pháo về đường giữa. Pháo đầu (當頭炮) là nước đi đầu tiên hay gặp nhất — nó chĩa thẳng vào Tướng đối phương và bắt họ phải trả lời ngay.
- Đưa Mã vào phía giữa bàn, chỗ Mã có đủ tám nước, thay vì ra sát mép nơi Mã chỉ còn bốn.
Cách đáp thường gặp với Pháo đầu là đưa cả hai Mã về trước Tướng — thế Bình phong mã (屏風馬). Nếu chỉ học một khai cuộc và một cách đáp, hãy học hai thế này.
Năm lỗi người mới hay mắc
- Coi Mã như Mã cờ vua. Nó bị quân đứng cạnh cản chân, nên đường chạy bạn trông cậy có khi không hề tồn tại.
- Quên rằng Pháo cần ngòi. Pháo nhìn thẳng tới một quân mà không có gì chắn thì không ăn được quân đó. Người ta mất quân vì điều này theo cả hai chiều.
- Đem Sĩ ra khỏi chỗ. Sĩ không về kịp, và Tướng thiếu Sĩ thì bị chiếu bí dễ hơn nhiều.
- Đẩy Tốt quá sớm. Tốt không bao giờ lùi, nên mỗi nước đẩy là vĩnh viễn. Tốt đáng giá hơn sau khi qua sông — chứ không phải trước đó.
- Chiếu tướng cho có. Lặp đi lặp lại một nước chiếu mà đối phương cứ đỡ được thì không hòa được ván cờ. Nó làm bạn thua.
Những câu hay được hỏi
Cờ tướng có khó hơn cờ vua không?
Học thì không khó hơn — ít luật đi quân hơn, lại không có nhập thành hay bắt tốt qua đường. Chơi thì khác hẳn: bàn cờ thoáng nên đòn tấn công tới nhanh hơn, ván cờ thường gắt và ngắn hơn.
Tốt đi tới đáy có được phong cấp không?
Không. Tốt tới hàng cuối thì chỉ là hết đường tiến, từ đó về sau nó chỉ đi ngang được. Cờ tướng không có phong cấp.
Chiếu tướng mãi có được không?
Không, mà còn tệ hơn là vô ích. Nếu chỉ mình bạn lặp nước và nước nào của bạn cũng là nước chiếu, bạn thua ván.
Vì sao Đỏ đi trước?
Theo lệ, cũng như Trắng đi trước ở cờ vua. Đó là một lợi thế nhỏ, nên các trận đấu nghiêm túc được chơi thành cặp hai ván có đổi bên.
Gọi là cờ tướng hay xiangqi?
Xiangqi (象棋) là tên gốc của trò chơi. Người Việt gọi là cờ tướng. Trong tiếng Anh bạn cũng sẽ thấy người ta tả nó bằng cách so với cờ vua, nhưng trò này đủ lâu đời và đủ riêng để mang tên của chính nó.
Cần gì để chơi ở đây?
Không cần gì cả. Không tài khoản, không cần cài đặt. Mở một bàn cờ, gửi liên kết, ai mở trước sẽ cầm bên còn lại.
Chơi một ván
Cách nhanh nhất để qua trang này là thua vài ván. Mở một bàn cờ rồi gửi liên kết cho bạn bè, hoặc giải một thế cờ tàn một mình trước đã. Khi giữa ván gặp một điều luật, trang luật chơi có riêng một mục cho từng quân.